Bolqarıstanda Silah, Neft, Qaz və Siyasət – ANALİZ

 Bolqarıstanda Silah, Neft, Qaz və Siyasət –  ANALİZ
236     20:17     25 11 2022    
Rusiya prezidenti Vladimir Putin aprelin 27-də Polşa və Bolqarıstana təbii qaz tədarükünü dayandırarkən yenə səhv hesablama apardı. İndi Rusiya hər iki ölkənin qaz bazarlarını itirib, çünki onlar Rusiyanın enerji təchizatından həmişəlik ayrılmağa hazırlaşırlar. Qaz ixracının qəfil kəsilməsinə rəsmi səbəb kimi Polşa və Bolqarıstanın Rusiya qazının pulunu rublla ödəməkdən imtina etməsi göstərilib. Lakin Kremlin qaz ödənişləri ilə bağlı qərarı, xüsusilə Putinin ABŞ və onun müttəfiqlərinin “qeyri-dost hərəkətlərinə” cavab olaraq iqtisadi tədbirlər haqqında 1 mart tarixli fərmanına əsaslanır. Aydındır ki, Polşa Ukraynaya göstərdiyi kritik hərbi yardıma görə cəzalandırılıb, Bolqarıstana isə silah göndərməkdən çəkinməsi ilə bağlı xəbərdarlıq edilib.

Kremlin enerjidən silah kimi istifadə etməsi Sofiyada əks nəticə verdi və hökumətin Kiyevə hərbi yardım göstərmək qərarını zəiflətmək əvəzinə gücləndirdi. Rusiyanın qaz nəqlini dayandırmasının ertəsi günü Bolqarıstanın baş naziri Kiril Petkov Kiyevdən bir daha bəyan etdi ki, onun hökuməti Ukraynaya hərbi vasitələrin tədarükünü dəstəkləyir.

Bununla belə, ölkənin daxili siyasi mənzərəsi son dərəcə qütbləşmiş və mürəkkəbdir, bu da Ukraynaya çox az miqdarda hərbi yardımın təsdiqlənməsi ilə nəticələnib, habelə silah və sursatların birbaşa çatdırılması hələlik mümkün olmayacaq. Putinin qatı tərəfdarı olan Sosialist Partiyası parlamentin Ukraynaya silah göndərilməsinə səs verəcəyi təqdirdə hakim koalisiyadan çıxacağı ilə hədə səsləndirib. Buna baxmayaraq, Bolqarıstan silah və sursatı üçüncü tərəf vasitəsilə Ukraynaya çatmağa davam edəcək.

Polşa bütün Rusiya qazını 2022-ci ilin sonuna qədər Baltik Boru kəməri vasitəsilə Norveçdən idxalla və “Şwinoujście”dəki mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) terminalını genişləndirməklə əvəz etməyi planlaşdırır. Digər tərəfdən Rusiyanın Bolqarıstana qazı kəsməsi Şərqi Balkan ölkəsini hazırlıqsız vəziyyətdə yaxalayıb. Hökumətin Sofiyanın ilin sonunda “Qazprom”la müqaviləni yeniləməyəcəyi ilə bağlı əvvəlki bəyanatlarına baxmayaraq, Bolqarıstanın təbii qaz idxalının 90 faizi indiyədək yalnız Rusiyadan gəlirdi. Ardıcıl Bolqarıstan hökumətləri 2008-ci ildən bəri Rusiyanın Bolqarıstan və Balkanlardakı iddialı qaz kəməri layihələrini, ilkin olaraq hazırda fəaliyyət göstərməyən “Cənub axını” boru kəməri və sonra onu əvəz edən “Türk axını” vasitəsilə dəstəkləyiblər.

2020-ci ilin yanvarında fəaliyyətə başlayan “Türk axını” Rusiya qazını Serbiya və Macarıstana çatdırır və bu tədarüklər “Qazprom” tərəfindən bloklanmayıb. Sofiya bildirib ki, boru kəmərinin Bolqarıstana məxsus olmasından və tamamilə müstəqil kreditlər hesabına tikilməsindən və Rusiyanın Azərbaycanın Cənub Qaz Dəhlizi ilə rəqabət aparmaq məqsədini reallaşdırmaq üçün rekord müddətdə tikilməsindən asılı olmayaraq, o, qonşu ölkələrə tranziti dayandırmayacaq.

Yunanıstan və Bolqarıstan arasında transsərhəd boru kəməri bağlantısı hazır olmadığı üçün Bolqarıstan hələ də Cənub Qaz Dəhlizindən (SGC) cəmi bir neçə dəqiqəlik həcmlər alır. Rusiyanın dəstəklədiyi “Türk axını” layihəsi cəmi 18 ay ərzində inşa edilsə də, Yunanıstan-Bolqarıstan İnterkonnektorunun (IGB) tamamlanması 18 il çəkdi. IGB alternativ, qeyri-Rusiya qazını Bolqarıstana əhəmiyyətli həcmdə çatdırmaq üçün nəzərdə tutulmuş yeganə boru kəməridir - onun tutumu üç milyard kubmetrdir (bcm) və beş milyard kubmetrə qədər genişləndirilə bilər. Onun inkişafı 2009-cu ildə başlayıb, lakin tikintisinə yalnız 2020-ci ildə başlanılıb. Enerji ekspertləri qeyri-adi gecikmələri əsasən “Qazprom”un alternativ layihələrlə rəqabət aparmaq və Balkan enerji bazarında öz üstünlüyünü qorumaq üçün yaratdığı korrupsiya ilə əlaqələndirirlər.

İndi IGB-nin iyunun sonunda başa çatdırılması və sentyabrda fəaliyyətə başlaması planlaşdırılır. Sofiyanın Azərbaycanın milli neft-qaz şirkəti SOCAR ilə mövcud müqaviləsinə əsasən, bu bağlantı CQC-nin bir hissəsi olan Trans-Adriatik Boru Kəmərindən (TAP) bir milyard kubmetr qaz tədarük edəcək. Bu, ölkənin ümumi istehlakının yalnız üçdə birini təşkil edir, lakin Bolqarıstan 2020-ci ildən, TAP işə salındıqdan sonra bu kiçik həcmləri belə qəbul edə bilməyib. IGB hazır olmadığı üçün idxal 2021-ci ildə müqaviləli tədarüklərin dörddə birindən az olub.

Polşa ilə müqayisədə Bolqarıstanın qaz sektoru kifayət qədər kiçikdir və təbii qaz enerji qarışığının yalnız 14 faizini təşkil edir. Əslində, Cənub-Şərqi Avropa region olaraq 10 milyard kubmetrdən az Rusiya qazını idxal edir – bu, Polşanın keçən il idxal etdiyi qədər və Almaniyanın Rusiyadan ildə aldığı qazın 20 faizindən azdır. Buna baxmayaraq, Moskva inhisarçı mövqeyinə görə regionda böyük iqtisadi və siyasi təsir göstərə bilib.

Bolqarıstanın əlavə həcmdə təbii qaz tapmaqda çətinlik çəkməsi mümkün deyil. Azərbaycan TAP vasitəsilə tədarükləri ikiqat artırmağı planlaşdırır, Yunanıstan Revithusada LNG terminalını genişləndirir və Egey sahilində Aleksandropulosda növbəti LNG terminalı gələn il hazır olacaq. Bolqarıstan həmin terminalda 20 faiz paya malikdir. Eyni zamanda, Avropa İttifaqı, Yunanıstan, Azərbaycan və ABŞ qısa müddətdə ölkəyə qaz həcmlərini təmin etməyə kömək edir.

Mövcud enerji fövqəladə halı həmçinin Sofiyanı Çirendəki qaz anbarının genişləndirilməsini (indi 500 milyon kubmetr) tamamlamağa sövq edə bilər ki, bu layihə də bir neçə ildir işləkdir. Kifayət qədər saxlama qabiliyyətinin olmaması Rusiya qazının kəsilməsindən qaynaqlanan davamlı riskə çevrilib.

Aİ Rusiya neftinə tam embarqo tətbiq etsə, Bolqarıstan daha bir problemlə üzləşəcək. Ölkənin yeganə neft emalı zavodu Rusiyanın “Lukoil” şirkətinə məxsusdur və hazırda 50-60 faiz Rusiya xam neftindən istifadə edir. “Lukoil” nümayəndəsi bildirib ki, Rusiya nefti tamamilə qadağan olunarsa, neft emalı zavodu fəaliyyətini dayandıracaq, çünki texnoloji baxımdan onun ən azı 10 faiz Rusiyanın “Ural” neftinə ehtiyacı var. Ölkədə satılan benzinin 70 faizini neft emalı zavodu təmin edir. Baş nazirin müavini Assen Vasilev Bolqarıstan hökumətinin Macarıstan, Slovakiya və Çexiya ilə birlikdə tam sanksiyalar tətbiq edilməməsini tələb etdiyini bildirib.
Strategyvision.org

Teq: Bolqarıstan   Neft   Rusiya   Müharibə  


Oxşar məqalələr
Son əlavə olunanlar