İsrailin İrana qarşı asimmetrik müharibəsi| İranın kəskin reaksiya göstərmək qabiliyyəti var?

 İsrailin İrana qarşı asimmetrik müharibəsi|  İranın kəskin reaksiya göstərmək qabiliyyəti var?
636     12:50     10 12 2021    
Bir müddət əvvəl İranın ən mühüm nüvə yanacağı istehsalı məntəqələrindən biri olan Natanz Nüvə Zavodunda partlayış baş verdi. İran hakimiyyəti əvvəlcə bu hadisəni sıradan bir qəza kimi qələmə verməyə çalışdı. Əslində dövlət televiziyası obyektin bir qədər zədələnmiş tərəfini göstərdi və zərərin böyük olmadığını bildirdi. Lakin peyk görüntüləri ortaya çıxanda və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin nəzarətçiləri onların bölgəyə göndəriləcəyini anlayanda səlahiyyətlilər dəymiş ziyanın ölçüsü ilə bağlı açıqlamalar verməli oldular. İran Atom Enerjisi Agentliyinin Mətbuat katibi Behruz Kəmalvəndi İRNA xəbər agentliyinə müsahibəsində bildirdi ki, hadisə qabaqcıl sentrifuqaların inkişafına həm keyfiyyət, həm də kəmiyyət baxımından təsir göstərəcək və sözügedən inkişaf proqramını ləngidə bilər. İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının Mətbuat katibi Keyvan Xosrəvi verdiyi açıqlamada obyektdəki insidentin səbəbinin müəyyən edildiyini, lakin “təhlükəsizlik baxımından uyğun vaxtda” açıqlanacağını bildirdi.

Bu kontekstdə, daha sonra İsrail Kəşfiyyat Xidmətinin - MOSSAD-ın rəhbəri Yossi Kohendən aldığı məlumata əsaslanan "New York Times" qəzetinin iyulun 5-də çıxan xəbərində "Natanz"da baş verən qəzaya görə İsrailin məsuliyyət daşıdığı və sentrifuqaların hazırlandığı müəssisəyə güclü bombanın yerləşdirildiyi iddia edilib. Əslində, həmin gün İsrailin keçmiş Xarici İşlər naziri Aviqdor Liberman “Yüksək səviyyəli bir kəşfiyyat rəsmisi əməliyyatı İsrailin təşkil etdiyini bildirir. Bu şəxsin kim olduğunu ölkənin bütün təhlükəsizlik səviyyəsi bilir”. Təsadüfən İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu bazar günü (iyulun 5-də) Yossi Koenin səlahiyyət müddətini daha bir il uzadacağını açıqladı. Açığı, bu son inkişaf Koenin iddia edildiyi kimi əməliyyatdakı uğurunun mükafatlandırıldığını göstərdi və bir il daha yeni əməliyyatlara rəhbərlik edəcəyini də ifadə etdi. Kohen son illərdə İsrail daxilində İranın nüvə və ballistik raket proqramını hədəf alan “əməliyyat adamı” kimi məşhurlaşmışdı.


Digər tərəfdən, İran İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun rəsmisi hadisənin partlayıcı materiallardan istifadə edilərək baş verdiyini təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, Natanz obyektinin raket və ya pilotsuz təyyarə ilə vurulması, eləcə də binaya bombanın daşınması ehtimalı nəzərdən keçirilir. Açıqlamada, partlayıcının içəriyə necə və nə vaxt sızdığı hələ bilinməsə də, hücumun obyektin təhlükəsizliyi ilə bağlı mühüm problemi ortaya çıxardığı qeyd edilib.

Adsız müharibə

İsrail kəşfiyyatı dəfələrlə İranın ballistik raket inkişafı və nüvə proqramını hədəfə alıb. İsrailin məsuliyyəti öz üzərinə götürmədiyi və iranlıların zəif görünməmək üçün ört-basdır etməyə çalışdığı bu hücumlar müxtəlif formalarda reallaşıb. Bölgədəki ilk əməliyyatlar 2010-cu ildə İranın uranın zənginləşdirilməsi imkanlarını artırmağa başlaması ilə həyata keçirilib. 2010-cu ilin yanvarında iranlı nüvə fizikası professoru Məsud Əli Məhəmmədi evindən çıxarkən bombalı hücum nəticəsində həlak olub. Noyabr ayında kvant fizikası ilə məşğul olan Məcid Şəhriyari hücumda həlak olub, İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasına bağlı İmam Hüseyn Universitetinin fizika kafedrasının müdiri Feridun Abbasi Devani isə növbəti hücumda yaralanıb. 2011-ci ilin iyulunda nüvə başlığı üzərində araşdırma aparan Darius Rızainejad sui-qəsd nəticəsində öldürüldü. Bu silsilə sui-qəsdlərdən sonra 2011-ci ilin noyabrında İranın raket proqramına ən sarsıdıcı zərbə vuruldu. O, böyük partlayışda həlak oldu. Bu sui-qəsd silsiləsinin son həlqəsi kimi Natanz nüvə obyektinin direktoru professor Mustafa Əhmədi Rusen Tehranda bombalı hücumda həlak olub.


İsrail Suriyadakı iranlı ünsürlərə qarşı apardığı təxribat savaşını İranın mərkəzinə gətirir. Ötən illərdə İsrailin İrana qarşı gizli əməliyyatları daha çox Xalq Mücahidləri Təşkilatının həyata keçirdiyi birbaşa sui-qəsdlər və ya təxribat hərəkətləri ilə əlaqələndirilirdi. Bu məqamda ağıla gələn ən parlaq nümunələr İran nüvə fiziklərinin sui-qəsdləridir. Bu sui-qəsdlərdən sonra İran bu hərəkətlərin əsas səbəbkarı kimi İsraili göstərdi.

Nüvə proqramının hərbi ölçüsü üzərində çalışan fizikləri və ballistik raket proqramının A qrupunu hədəf alan sui-qəsdlər İrana qarşı aparılan genişmiqyaslı məhvetmə müharibəsinin yalnız bir hissəsi idi. Natanz Nüvə Müəssisəsində sentrifuqalara virus yoluxduran Stuxnet “qurd” proqramı İranın nüvə proqramını pozub. İsrailin SIGINT Milli Bölməsi (Unit 8200) və ABŞ Milli Təhlükəsizlik Agentliyinin birgə hazırladığı və Hollandiya, Fransa və Almaniyanın kəşfiyyat xidmətlərinin töhfə verdiyi “Stuxnet” dünyanın ilk rəqəmsal silahı olaraq adlandırılır və müharibə yeni dövrə qədəm qoyur. “Stuxnet”in illərdir İranın nüvə proqramının irəliləməsini əngəllədiyi və vurduğu ziyanın iqtisadi sanksiyalarla birlikdə İranı danışıqlar masasına oturtmaq üçün kifayət qədər təsirli nəticələri olduğu düşünülür.

Asimmetrik əməliyyatlarda yeni pərdə


İranda elektrik stansiyalarında baş verən son partlayışları nəzərə alsaq, “Stuxnet” hücumu kimi kiber əməliyyatların mümkünlüyü yada düşür. Ötən ilin iyunun 26-da ətrafdakı mühüm mərkəzləri enerji ilə təmin edən Şiraz elektrik paylayıcı şəbəkəsində baş vermiş partlayışın və iyulun 4-də ərəblərin sıx məskunlaşdığı strateji Xuzistan əyalətindəki Zerqan elektrik stansiyasında transformatorun partlaması nəticəsində baş verən böyük yanğının kiberhücum nəticəsində ola biləcəyi ehtimal edilir.

İsrail Suriyadakı iranlı ünsürlərə qarşı apardığı təxribat savaşını İranın mərkəzinə gətirir. Ötən illərdə İsrailin İrana qarşı gizli əməliyyatları daha çox Xalq Mücahidləri Təşkilatının həyata keçirdiyi birbaşa sui-qəsdlər və ya təxribat hərəkətləri ilə əlaqələndirilirdi. Bu məqamda ağıla gələn ən parlaq nümunələr İran nüvə fiziklərinin sui-qəsdləridir. Bu sui-qəsdlərdən sonra İran bu hərəkətlərin əsas səbəbkarı kimi İsraili göstərdi. İndiki mərhələdə İsrail keçmişdə istifadə etdiyi strategiyadan fərqli olaraq asimmetrik müharibədə metod dəyişikliyindən keçir. Bu yeni üsulu Maonun uzun müharibə nəzəriyyəsinə bənzətmək mümkündür. Buna uyğun olaraq, İsrailin İrana qarşı aşağı intensivlikli, lakin uzunmüddətli, qısamüddətli təxribat və kiber hücumlarla aşındırma müharibəsi həyata keçirəcəyini qabaqcadan görmək mümkündür. Hətta İranın Əfqanıstandan Aralıq dənizinə, Körfəzdən Qırmızı dənizə qədər geniş bir coğrafiyada strateji dərinliyini qurduğunu düşünən kritik raket və nüvə obyektləri belə hazırda hücuma məruz qalır və ölkənin hər yerində zəncirvari partlayışlar baş verir. Bu yeni ekranda İsrail nəzarət edilən asimmetrik hücumları ilə təkcə kritik hərbi obyektləri deyil, enerji paylama şəbəkələrini və hətta mülki obyektləri də hədəf alaraq münaqişəni bütün səviyyələrə və ərazilərə genişləndirmək imkanlarına malik olduğunu göstərir.


ABŞ seçkiləri, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) İrana qarşı silah embarqosunun ləğv olunma ehtimalı və nüvə razılaşmasının sona yaxınlaşması kimi faktorların bu mərhələdə münaqişənin İsrailin müxtəlif bölgələrinə yayılmasında təsirli olacağı düşünülə bilər. İsrailin bu prosesdə həyata keçirdiyi hücumlarla hansı məqsədə çatmaq istədiyi ilə bağlı iki ehtimal ola bilər. Ən çox ehtimal olunan imkan, “Stuxnet” hücumunda olduğu kimi, genişmiqyaslı münaqişə olmadan İranın infrastrukturunu mümkün qədər məhv etməklə, Tehranı danışıqlar masası arxasına oturmağa və nüvə və ballistik raket proqramında güzəştə getməyə məcbur etməkdir. Əslində İsrail rəsmilərinin açıqlamalarına baxdığımızda “İrana mesaj verilməsi nəzərdə tutulur” mövzusu önə çıxır. Bildirildiyi kimi, İsrailin genişmiqyaslı münaqişəyə səbəb olmaq istəməsi uzaq bir ehtimal olaraq qalır.

İranın mümkün reaksiyaları

İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının baş katibi admiral Əli Şamhani ilə yaxınlığı ilə tanınan “Nur News” bu yaxınlarda dərc olunan üç fərqli köşə yazısında Natanz hadisəsinin “İran üçün strateji əhəmiyyət kəsb etdiyini” vurğulayıb. İyulun 5-də “Nur News”da dərc olunan köşə yazısında vurğulanır ki, Tehrana strateji qərarlar vermək üçün vaxt lazımdır.

Özünü regionda dominant güc kimi görən İran bu hücumlara cavab vermək qərarına gəlsə, seçimləri məhdud olacaq:


Colan Təpələrinə raket/PUA hücumu: Suriya vasitəsilə İsrailə hücum İran üçün çətin seçimdir. Onlar İsrail sərhədinə yaxınlaşdıqca İrana bağlı şiə milislərinin effektivliyi zəifləyir. Belə olan halda İsrailin milislərə qarşı intensiv hava zərbələri və Rusiyanın Suriyadakı mövcudluğu İranın əl-qolunu bağlayacaq.

Livan üzərindən hücum: İranın “Hizbullah” vasitəsilə Livan-İsrail sərhədindən qisas almaq üçün hücumu baha başa gələcək. Bunun ən böyük səbəbi Livanın mövcud siyasi, iqtisadi və sosial vəziyyətidir. Livan uzun müddətdir ki, siyasi böhran spiralındadır və oktyabr ayında başlayan və yeni növ koronavirus (Covid-19) epidemiyası səbəbindən zəifləyən küçə aktları yenidən başladı. Livan lirəsi səkkiz dəfə dəyərini itirib və xalq çətin iqtisadi şəraitdə həyatda qalmaq üçün mübarizə aparır. Livan xalqı “Hizbullah” və Əsəd rejimini dəstəkləyən hökumətin istefasını tələb edir. “Hizbullah” İranın qisas əməliyyatında iştirak edərsə, İsrail Livanın infrastrukturuna ağır hücumlar həyata keçirəcək. Aydındır ki, kövrək Livan dövləti belə bir yükü daşıya bilməz.

İsrail hədəflərinə qarşı sui-qəsd cəhdləri: Dünyadakı siyasi missiyalar, mədəniyyət mərkəzləri və hətta turistlər də daxil olmaqla İsrail hədəflərinə qarşı əməliyyatlar İranın müraciət edə biləcəyi variantlar arasındadır. İsraildə yayımlanan “Kanal 12”nin məlumatına görə, MOSSAD bu yaxınlarda İranın İsrailin Avropa və digər bölgələrdəki diplomatik nümayəndəliklərinə hücum cəhdlərinin qarşısını alıb. Xəbərdə hərbi senzura səbəbilə hücumların qarşısının alındığı ölkələrin adları açıqlanmasa da, sözügedən ölkələrlə əməkdaşlığın hücumların qarşısının alınmasına kömək etdiyi bildirilib.


ABŞ-ın embarqoları, siyasi qarşıdurmaları və “Covid-19” böhranının öhdəsindən gəlməyə çalışan İran üçün bu mərhələdə İsraillə münaqişənin qızışması sistemi qırılma nöqtəsinə gətirəcək bir yük yarada bilər. İnqilab Keşikçiləri Korpusunun “Tasnim” xəbər agentliyinin 6 iyul tarixli məqaləsində “Natanz” partlayışı ilə bağlı qeyd edilir ki, bunun İsrailin işi olub-olmamasından asılı olmayaraq, Tehranın nə vaxt və necə cavab verəcəyi İranın öz işidir: “Əgər hakimiyyət və siyasi elita indiki mürəkkəb psixoloji əməliyyatlar mühitində səhv hesablamalar aparmasalar və problemlərdən çıxmaq üçün qeyri-reaktiv ideyalara malik olsalar, ABŞ və İsrailə elə bir zərbə vurulacaq ki, Natanz kimi hadisələr çox zəif görünəcək. Ancaq İsrailin bu hadisənin bir hissəsi olub-olmamasından asılı olmayaraq, Natanz işi prinsipcə İranın strategiyasına uyğun olaraq davam etdiriləcək”. Bu yazı təsdiq edir ki, İran hakimiyyəti münaqişə prosesini gərginləşdirmək istəmir.

Odur ki, siyasi davranış ənənəsini, keçmişdə qərar qəbul etmə alqoritmini və Tehrandakı siyasi-hərbi elitanın perspektivini əks etdirən yuxarıdakı ifadələri nəzərə alsaq, İranın hələ də “nə də müharibə, nə də danışıqlar”. Lakin İran ABŞ-da prezident seçkilərinə qalan 4 il ərzində mövcud vəziyyəti saxlamaq istəsə də, çox güman ki, İsrail İranı masa arxasında təslim olmağa məcbur etmək üçün İran ərazisinin dərinliklərində həyata keçirdiyi asimmetrik əməliyyatları davam etdirəcək.
Strategyvision.org

Teq: İsrail   İran   Asimmetrik-müharibə  


Oxşar məqalələr
Son əlavə olunanlar