Müttəfiqlərin rəqəmsal cəbhəsi: Azərbaycan-Britaniya kibertəhlükəsizlik əməkdaşlığının yeni mərhələsi

Azərbaycan Silahlı Qüvvələri müasir dövrün ən ciddi təhdidlərindən biri olan kiberhücumlarla mübarizə sahəsində ciddi addımlar atır. Son illər ərzində ölkənin müdafiə sektorunda rəqəmsal transformasiya sürətləndikcə, kibertəhlükəsizlik məsələsi strateji prioritetə çevrilib. “Defence Cyber Marvel 2026” təlimi məhz bu kontekstdə Azərbaycan Ordusunun kibermüdafiə qabiliyyətlərini beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırmaq üçün mühüm platforma rolunu oynayır. Birləşmiş Krallıq isə kibertəhlükəsizlik sahəsində dünya miqyasında aparıcı dövlətlərdən biri kimi tanınır və onun bu sahədəki çoxillik təcrübəsi, inkişaf etmiş doktrinaları, institusional bazası Azərbaycan üçün əvəzsiz öyrənmə mənbəyi təşkil edir.

Bu təlimin Bakıda təşkil edilməsi təsadüfi deyil. Azərbaycan-Britaniya hərbi əməkdaşlığı uzun illər ərzində müxtəlif istiqamətlərdə inkişaf edib və kibertəhlükəsizlik bu əməkdaşlığın ən dinamik sahələrindən birinə çevrilib. 2026-2027-ci illər üçün imzalanmış ikitərəfli hərbi əməkdaşlıq planı bu münasibətlərin hüquqi və institusional çərçivəsini daha da möhkəmləndirərək, konkret fəaliyyət istiqamətlərini müəyyən edib. Bu plan çərçivəsində kibermüdafiə sahəsi prioritet kimi seçilib ki, bu da hər iki ölkənin müasir təhlükəsizlik mühitinin tələblərini düzgün qiymətləndirdiyini göstərir.


Təlimin məzmununa nəzər saldıqda, onun çoxşaxəli və kompleks xarakter daşıdığı aydın görünür. Real şəraitə uyğun ssenari çərçivəsində keçirilən bu məşq iştirakçıları nəzəri biliklər əldə etməklə kifayətlənməyə deyil, praktiki bacarıqlarını sınaqdan keçirməyə yönəldilib. Bu yanaşma müasir hərbi təhsil metodologiyasının ən effektiv üsullarından biri hesab olunur, çünki kibertəhlükəsizlik sahəsində nəzəri biliklərlə praktiki tətbiq arasındakı uçurumun aradan qaldırılması kritik əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan Ordusunun bu təlimdən əldə etdiyi biliklər və bacarıqlar bir neçə strateji istiqaməti əhatə edir. Birincisi, kritik infrastrukturlara edilən kiberhücumların qarşısının alınması sahəsində əldə edilən təcrübə xüsusilə qiymətlidir. Müasir müharibə konsepsiyalarında kritik infrastrukturlar, yəni enerji sistemləri, rabitə şəbəkələri, nəqliyyat idarəetmə sistemləri, hərbi komanda-idarəetmə mərkəzləri ilk hədəflər sırasında yer alır. Azərbaycanın neft-qaz sektoru, strateji kommunikasiya xətləri, Bakı-Tbilisi-Ceyhan kimi beynəlxalq əhəmiyyətli enerji dəhlizləri nəzərə alındıqda, bu infrastrukturların kibermüdafiəsinin nə qədər vacib olduğu aydınlaşır. Təlimdə Azərbaycan mütəxəssisləri bu cür kritik infrastrukturlara yönəlmiş mürəkkəb hücum ssenarilərini modelləşdirməyi, hücumun erkən aşkarlanması üçün müşahidə sistemlərini qurmağı və hücum baş verdikdə operativ cavab tədbirlərini həyata keçirməyi öyrəniblər.

İkincisi, sistemlərdə təhlükəsizlik boşluqlarının aradan qaldırılması üzrə təlim komponentləri Azərbaycan Ordusunun kibermüdafiə arxitekturasının gücləndirilməsinə birbaşa töhfə verir. Hər bir informasiya sistemi müəyyən zəiflikləri özündə ehtiva edir və bu zəifliklərin vaxtında aşkar edilərək aradan qaldırılması kibertəhlükəsizliyin əsas prinsiplərindən biridir. Britaniya mütəxəssislərinin bu sahədəki zəngin təcrübəsi, xüsusilə zəiflik qiymətləndirmə metodologiyaları, nüfuzetmə sınaqları, təhlükəsizlik auditi prosedurları Azərbaycan həmkarları üçün əvəzsiz bilik mənbəyi olub. Bu bacarıqlar təkcə mövcud sistemlərin qorunması üçün deyil, həm də gələcəkdə qurulacaq yeni sistemlərin əvvəlcədən təhlükəsiz layihələndirilməsi üçün vacibdir.


Üçüncüsü, informasiya texnologiyaları vasitələrinin beynəlxalq təhlükəsizlik tələblərinə uyğun tənzimlənməsi sahəsində əldə edilən biliklər Azərbaycanın qlobal kibertəhlükəsizlik ekosisteminə inteqrasiyasını sürətləndirir. Beynəlxalq təhlükəsizlik standartları, sertifikasiya prosesləri, uyğunluq tələbləri daim yenilənir və bu dəyişikliklərə uyğunlaşmaq hər bir ölkənin kibermüdafiə strategiyasının ayrılmaz hissəsidir. Britaniya bu sahədə qabaqcıl rol oynayan ölkələrdən biri kimi Azərbaycana öz təcrübəsini ötürməklə, Azərbaycan Ordusunun informasiya texnologiyaları infrastrukturunun beynəlxalq səviyyədə tanınan standartlara uyğunlaşdırılmasına dəstək verir.

Dördüncüsü, kibertəhqiqat və kiberkəşfiyyat fəaliyyətlərinin aparılması üzrə təlim komponentləri xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyır. Kibertəhqiqat hücumların mənbəyinin müəyyən edilməsi, hücum metodlarının təhlili, rəqəmsal sübutların toplanması və qorunması kimi prosesləri əhatə edir. Kiberkəşfiyyat isə potensial təhdidlərin öncədən aşkarlanması, düşmən fəaliyyətinin izlənməsi, strateji məlumatların əldə edilməsi sahələrini əhatə edir. Hər iki istiqamət müasir hərbi əməliyyatların uğurla aparılması üçün kritik önəm daşıyır və Azərbaycan mütəxəssislərinin bu sahələrdə peşəkarlıq nümayiş etdirməsi ölkənin kibermüdafiə potensialının yüksək səviyyəyə çatdığını göstərir.

Beşincisi, informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi geniş spektrli bir sahədir ki, təkcə texniki tədbirləri deyil, həm də inzibati, hüquqi və təşkilati tədbirləri əhatə edir. Azərbaycan mütəxəssisləri bu təlimdə məlumatların təsnifatlandırılması, şifrələmə texnologiyaları, giriş nəzarəti mexanizmləri, insidentlərə cavab prosedurları və digər sahələrdə bilik və bacarıqlarını artırıblar. Bu biliklər Azərbaycan Ordusunun məlumat mühafizəsi siyasətinin təkmilləşdirilməsinə birbaşa töhfə verəcək.


Birləşmiş Krallığın kibertəhlükəsizlik sahəsindəki təcrübəsini araşdırdıqda, bu ölkənin dünya miqyasında ən güclü kibermüdafiə sistemlərindən birinə sahib olduğu görünür. Birləşmiş Krallığın Milli Kibertəhlükəsizlik Mərkəzi ölkənin kibermüdafiə strategiyasının əsas sütunu olaraq fəaliyyət göstərir və həm dövlət qurumlarının, həm də özəl sektorun kibertəhlükəsizliyinin təmin edilməsində mərkəzi rol oynayır. Bu mərkəz kibertəhdidlərin monitorinqi, insidentlərə cavab, kibertəhlükəsizlik tədqiqatları və beynəlxalq əməkdaşlıq sahələrində geniş fəaliyyət göstərir. Bundan əlavə, Britaniya ordusunun kiberhərbi qüvvələri müasir dövrün ən təcrübəli və texnoloji cəhətdən ən inkişaf etmiş kiberhərbi bölmələrindən biri hesab olunur. Birləşmiş Krallığın hərbi kibertəhlükəsizlik doktrinası hücum, müdafiə və kəşfiyyat əməliyyatlarını vahid çərçivədə birləşdirir və bu yanaşma bir çox ölkə üçün nümunə rolunu oynayır.

Britaniya hökumətinin kibertəhlükəsizlik sahəsinə ayırdığı maliyyə resursları da diqqət çəkicidir. Son illərdə bu sahəyə ayrılan büdcə əhəmiyyətli dərəcədə artırılıb, yeni texnologiyaların tədqiqi və tətbiqi, kadr hazırlığı, infrastrukturun modernizasiyası üçün ciddi investisiyalar həyata keçirilib. Britaniya universitetlərində kibertəhlükəsizlik üzrə aparılan elmi tədqiqatlar dünya miqyasında tanınır və bu akademik bazanın hərbi sektorla inteqrasiyası ölkənin kibermüdafiə potensialını daim artırır. Bundan əlavə, Britaniya özəl kibertəhlükəsizlik sektoru dünya bazarında aparıcı mövqelərdən birini tutur və bu sektorun hərbi qurumlarla sıx əməkdaşlığı innovativ həllərin sürətlə tətbiqini təmin edir.

Birləşmiş Krallığın Ordu Kiber Assosiasiyası isə bu ekosistemın mühüm tərkib hissəsidir. Bu qurum hərbi kibermütəxəssislərin peşəkar inkişafını dəstəkləyir, beynəlxalq təlimlərin təşkilatçılığını həyata keçirir və müttəfiq ölkələrlə kibertəhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə töhfə verir. “Defence Cyber Marvel” təliminin ilk dəfə təşkil edildiyi vaxtdan bu yana, bu tədbir beynəlxalq kibertəhlükəsizlik ictimaiyyətində mötəbər mövqe qazanıb. Hər il keçirilən bu təlimə müxtəlif ölkələrin müdafiə nazirliklərinin və dövlət qurumlarının nümayəndələri cəlb olunur, bu da təlimin çoxtərəfli xarakter daşıdığını və geniş beynəlxalq əməkdaşlıq platformasına çevrildiyini göstərir.


Əvvəlki illərin təlimlərinə nəzər saldıqda, bu seriyanın zaman keçdikcə necə təkamül etdiyini görmək mümkündür. İlk illərdə təlimlər əsasən müdafiə xarakterli ssenarilərə fokuslanırdı, yəni mövcud sistemlərin qorunması, hücumların aşkarlanması və zərərin minimuma endirilməsi əsas hədəflər idi. Lakin kibertəhdidlərin mürəkkəbləşməsi ilə paralel olaraq, təlimlərin əhatə dairəsi və mürəkkəblik səviyyəsi də artıb. Son illərin təlimlərində süni zəka əsaslı kibertəhdidlər, bulud infrastrukturlarına yönəlmiş hücumlar, əşyaların interneti cihazlarının təhlükəsizliyi, təchizat zənciri hücumları və digər müasir təhdid vektorları da ssenarilərə daxil edilib. Bu təkamül prosesi təlimin daim aktual qalmasını və iştirakçıların ən son təhdidlərlə tanış olmasını təmin edir.

Azərbaycanın bu təlimlərə qatılma tarixi ölkənin kibertəhlükəsizlik sahəsindəki inkişafının göstəricisidir. Azərbaycan mütəxəssisləri hər il daha yüksək nəticələr əldə ediblər ki, bu da ölkədəki kadr hazırlığı sisteminin effektivliyini və əldə edilən biliklərin praktikaya uğurla tətbiq edildiyini sübut edir. 2026-cı il təliminin Bakıda keçirilməsi isə Azərbaycanın bu sahədəki nüfuzunun artdığını və beynəlxalq tərəfdaşlar tərəfindən etibarlı platforma kimi qəbul edildiyini göstərir.

Təlimin çoxtərəfli formatı, yəni müxtəlif ölkələrin nümayəndələrinin eyni vaxtda iştirak etməsi, Azərbaycan mütəxəssislərinə təkcə Britaniya ilə deyil, digər ölkələrin kibermüdafiə strukturları ilə də təcrübə mübadiləsi aparmaq imkanı yaradır. Bu beynəlxalq şəbəkələşmə effekti təlimin dəyərini daha da artırır, çünki kibertəhlükəsizlik sahəsində effektiv müdafiə tək bir ölkənin səylərindən asılı deyil, beynəlxalq əməkdaşlıq və məlumat paylaşımı kritik əhəmiyyət daşıyır.


Gələcəyə baxdıqda, bu cür təlimlərin Azərbaycan Ordusunun kibermüdafiə qabiliyyətlərinin inkişafında getdikcə daha böyük rol oynayacağı gözlənilir. Süni zəkanın hərbi sahədə tətbiqinin genişlənməsi, avtonomlaşdırılmış sistemlərin yayılması, kəmiyyət hesablamalarının kibertəhlükəsizliyə təsiri kimi yeni tendensiyalar gələcək təlimlərin məzmununu formalaşdıracaq. Azərbaycanın bu proseslərdə aktiv iştirak etməsi ölkənin kibermüdafiə sahəsində regional lider mövqeyini möhkəmləndirəcək.

Beləliklə, “Defence Cyber Marvel 2026” təlimi Azərbaycan-Britaniya hərbi əməkdaşlığının ən uğurlu nümunələrindən biri olmaqla yanaşı, Azərbaycan Ordusunun müasir kibertəhdidlərə qarşı hazırlığının gücləndirilməsində strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu təlim vasitəsilə əldə edilən biliklər, bacarıqlar və beynəlxalq əlaqələr Azərbaycanın milli təhlükəsizlik sisteminin ayrılmaz hissəsinə çevrilir və ölkənin kiberfəzada suverenliyinin qorunmasına mühüm töhfə verir. Bakının bu mötəbər tədbirdə ev sahibliyi etməsi isə Azərbaycanın kibertəhlükəsizlik sahəsində beynəlxalq arenada artan nüfuzunun parlaq təzahürüdür.